Historia Kliniki Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia

Klinika wywodzi się z II Kliniki Pediatrycznej, która powstała w 1961 roku przy al. Powstania Warszawskiego. Gdy zbudowano Instytut Pediatrii, klinika pod kierownictwem prof. Bogusława Halikowskiego przeniosła się do Prokocimia. 

Od początku swojej działalności Klinika miała profil ogólnopediatryczny, zapewniając opiekę dzieciom z chorobami przewodu pokarmowego, neurologicznymi, endokrynologicznymi i onkologicznymi, we wszystkich grupach wiekowych. 

Z biegiem lat z II Kliniki wyodrębniły się: Klinika Hematologii (1976), Klinika Nefrologii (1982), Klinika Endokrynologii (1984), Klinika Neurologii (1996).

W roku 1975 kierownictwo Kliniki objął prof. Jerzy Armata, ale już rok później został kierownikiem Kliniki Hematologii, a jego miejsce w II Klinice zajęła prof. Barbara Nawrocka-Kańska. Pod koniec lat 70, w ramach współpracy z Fundacją Project HOPE, rozpoczęto programy szkoleniowe z zakresu gastroenterologii. 

W 1982 roku kierownictwo II Kliniki przejęła prof. Janina Stopyrowa, która pełniła tą funkcję do 1998 roku. Od tego czasu w Klinice zaczęto się szczególnie interesować zagadnieniami z zakresu gastroenterologii dziecięcej. W tym okresie również realizowano szkolenia i staże zagraniczne finansowane przez Fundację Project Hope. Klinika poszerzyła znacznie możliwości diagnostyczne o badania endoskopowe, 24-godzinne badania pH-metryczne, testy zaburzeń trawienia i wchłaniania pokarmu oraz biopsje jelit i wątroby. 

W 1998 roku II Klinika zmieniła nazwę na Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia. Kierownikiem Kliniki został dr hab. Krzysztof Fyderek, który w 2012 roku otrzymał tytuł profesora. W 2008 roku w ramach Kliniki wyodrębniono Pracownię Dietetyki Pediatrycznej pod kierownictwem dr hab. Agnieszki Kozioł-Kozakowskiej. Ostatnim oddziałem, który wyłonił się z Kliniki, był otwarty w 2009 roku Oddział Leczenia Żywieniowego. 

W 2007 roku, we współpracy z Kliniką Chirurgii, powołano lekarsko-pielęgniarski zespół endoskopowy pełniący całodobowe dyżury dla całego regionu. Koordynatorem zespołu został dr med. Stanisław Pieczarkowski, a wypracowany model organizacyjny stał się wzorem dla innych ośrodków w Polsce.

Od 2025 roku funkcję Kierownika Kliniki Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia pełni dr hab. prof. UJ. Kinga Kowalska-Duplaga, specjalista w zakresie pediatrii, gastroenterologii oraz gastroenterologii dziecięcej. 

Również w roku 2025 Klinika została certyfikowanym przez ESPGHAN (Europejskie Towarzystwo Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia Dzieci) Ośrodkiem Szkolenia w zakresie ultrasonografii jelit. W grudniu 2025 utworzono w ramach Kliniki Ośrodek Innowacyjnych Terapii Nieswoistych Chorób Zapalnych Jelit.

Profil Kliniki Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia

Klinika zawsze miała profil ogólnopediatryczny, ale z czasem coraz bardziej kierowała się w kierunku wykrywania i leczenia chorób przewodu pokarmowego u dzieci. Dr n. med. Małgorzata Kruszewska była pierwszym pediatrą, który zajął się kompleksowo leczeniem dzieci z celiakią w naszym regionie. Wprowadziła ona biopsję jelita cienkiego jako standard postępowania diagnostycznego w tej chorobie, a jej zastępczyni dr n. med. Zofia Grzenda-Adamek kontynuowała tę tradycję. Od początku działalności lekarze Kliniki, we współpracy z dr Danutą Fedeczko, zajmowali się tematyką żywienia do- i poza- jelitowego. Do dalszego rozwoju tego zagadnienia w Klinice przyczynił się prof. dr. hab. Mikołaj Spodaryk, który doskonalił swoje umiejętności podczas szkolenia w Stanach Zjednoczonych w Bostonie. Rozwój gastroenterologii w Klinice nie byłby możliwy bez regularnych kontaktów oraz szkoleń w wiodących ośrodkach gastroenterologii dziecięcej w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, m.in. u prof. Johna Herbsta w Uniwersytecie w Utah, u prof. Johna Watkinsa w Dziecięcym Szpitalu Uniwersyteckim w Filadelfii, u prof. Allana W. Walkera w Uniwersytecie Harvarda w Bostonie. 

W Klinice stopniowo rozwijała się endoskopia przewodu pokarmowego. Pionierem tej dyscypliny w Instytucie Pediatrii był Andrzej Janik, a następnie dr Krzysztof Fyderek, który pod koniec lat 80-tych w pełni rozwinął  możliwość badań endoskopowych. Dzięki wsparciu amerykańskiemu, a następnie Orkiestry Świątecznej Pomocy, Klinika wzbogaciła się o nowoczesny sprzęt endoskopowy i stała się wiodącym ośrodkiem endoskopowym dla dzieci w regionie. 

Kolejną ważną dyscypliną, z której znany jest ośrodek krakowski, to Pracownia Motoryki Przewodu Pokarmowego. Dr Krzysztof Fyderek w 1984 roku, jak pierwszy w Polsce, wprowadził rutynowe badanie pH-metryczne w diagnostyce choroby refluksowej u dzieci, a dziesięć lat później, również jako pierwszy, opracował i wdrożył badanie manometryczne górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Ośrodek krakowski stał się wiodącym w kraju, a z różnych innych ośrodków przyjeżdżali się szkolić lekarze, co zaowocowało powstaniem licznych pracowni motorycznych dla dzieci w kraju. Również w latach 2000-2001 Klinika w ramach Project Hope prowadziła szkolenia z zakresu gastroenterologii dziecięcej dla lekarzy z ościennych krajów m.in. Węgier, Bułgarii, Rosji i Łotwy. 

Działalność bieżąca 

Aktualnie Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia dysponuje 25 łóżkami (w tym 20 dla dzieci dużych i 5 dla niemowląt). W oddziale są diagnozowane i leczone choroby przewodu pokarmowego u dzieci:  Klinika zajmuje się również dziećmi z problemami ogólnopediatrycznymi od okresu niemowlęcego do pełnoletniości. Rocznie w Klinice leczy się ok. 3 tyś dzieci, a w poradni ok. 6 tyś pacjentów. Klinika dysponuje nowoczesną aparaturą medyczną dla dzieci do badań: endoskopowych, manometrycznych, pH-metrycznych, pH-impedancji, ultrasonografii, elastografii, testów oddechowych.

Klinika ściśle współpracuje z innymi Klinikami Instytutu Pediatrii, jak również ośrodkami zewnętrznymi. Nasi specjaliści są częścią MOLOD- międzyoddziałowego ośrodka leczenia otyłości dziecięcej prowadzonego przez Panią Prof. dr hab. Małgorzatę Wójcik. Od 2025 roku w Klinice prowadzone są szkolenia dla lekarzy gastrologów dziecięcych z Europy, w zakresie ultrasonografii jelit w ramach certyfikowanego ośrodka szkolącego ESPGHAN, który prowadzi dr n. med. Anna Stochel-Gaudyn. 

Do niewątpliwych osiągnięć Kliniki należało wdrożenie leczenia biologicznego u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit. Pionierem tej terapii jest dr hab. prof. UJ. Małgorzata Sładek, która przyczyniła się do powstania Gabinetu Terapii Biologicznej, którego zadaniem było prowadzenie i koordynowanie tego typu leczenia w Klinice. Od 2025 roku w miejsce Gabinetu Terapii Biologicznej powstał Ośrodek Innowacyjnych Terapii Leczenia Dzieci z Nieswoistymi Zapaleniami Jelit, który koordynuje i prowadzi leczenie ponad 100 pacjentów najnowocześniejszymi lekami biologicznymi oraz drobnocząsteczkowymi. Koordynatorem ośrodka jest Pani dr hab. Prof. UJ Małgorzata Sładek. 

Klinika prowadzi również działalność przed- i po- dyplomową dla studentów Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum UJ na kierunkach: lekarskim, lekarsko-dentystycznym i dietetyka. Łącznie realizujemy ok. 4 tyś. godzin dydaktycznych w roku. Uczą się również u nas studenci Szkoły Medycznej dla Obcokrajowców. Prowadzimy szkolenia podyplomowe oraz specjalizacyjne z pediatrii (25 miejsc szkoleniowych) i gastroenterologii dziecięcej (8 miejsc szkoleniowych).

Klinika była organizatorem wielu prestiżowych wydarzeń naukowych, m.in. III Kongresu Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (2004) oraz XXXII Zjazdu Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2013). Od 2005 roku cyklicznie organizuje Małopolskie Dni Gastroenterologii Dziecięcej – kontynuację Małopolskich Warsztatów Gastrologii Dziecięcej – oraz współorganizuje konferencję „Żywienie Dziecka – Wczoraj i Dziś”, cieszącą się rosnącym uznaniem środowiska medycznego.

Dziś Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Żywienia pozostaje miejscem, w którym tradycja łączy się z nowoczesnością, a doświadczenie i pasja kolejnych pokoleń lekarzy przekładają się na najwyższy poziom opieki nad dzieckiem – od niemowlęcia po młodego dorosłego.